Kom vroeg naar het vrijdaggebed: de kameel, de koe en het ei
Weinig hadithen beschrijven beloning zo concreet als deze. Abu Hurayrah (radiyAllahu 'anhu) verhaalde dat de Profeet ﷺ zei:
مَنِ اغْتَسَلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ غُسْلَ الْجَنَابَةِ ثُمَّ رَاحَ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَدَنَةً، وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الثَّانِيَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَقَرَةً، وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الثَّالِثَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ كَبْشًا أَقْرَنَ، وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الرَّابِعَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ دَجَاجَةً، وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الْخَامِسَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَيْضَةً، فَإِذَا خَرَجَ الْإِمَامُ حَضَرَتِ الْمَلَائِكَةُ يَسْتَمِعُونَ الذِّكْرَ
"Wie op vrijdag de ghusl verricht zoals de ghusl na janābah en dan vroeg gaat, is als iemand die een kameel offerde. Wie in het tweede uur gaat, is als iemand die een koe offerde. Wie in het derde uur gaat, is als iemand die een gehoornde ram offerde. Wie in het vierde uur gaat, is als iemand die een kip offerde. Wie in het vijfde uur gaat, is als iemand die een ei offerde. En wanneer de imam naar voren treedt, zijn de engelen aanwezig en luisteren zij naar de vermaning." - Sahih al-Bukhari 881, Sahih Muslim 850
Let op hoe steil de schaal daalt. De afstand tussen de eerste en de laatste is niet klein: het is de afstand tussen een kameel en een ei. En wie komt wanneer de khutbah al begonnen is, wordt in de opsomming helemaal niet genoemd.
Een noot over de uren: de geleerden verschilden van mening over wat sā'a hier betekent. De bekende opvatting is dat het niet om klokuren gaat, maar om vijf delen van de tijd tot aan de khutbah. Waar iedereen het over eens is, is de richting: hoe vroeger, hoe groter de beloning.
De engelen bij de deur
Hetzelfde beeld keert terug in een andere hadith, en die verklaart waarom het tijdstip überhaupt uitmaakt:
إِذَا كَانَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ كَانَ عَلَى كُلِّ بَابٍ مِنْ أَبْوَابِ الْمَسْجِدِ الْمَلَائِكَةُ يَكْتُبُونَ الْأَوَّلَ فَالْأَوَّلَ، فَإِذَا جَلَسَ الْإِمَامُ طَوَوُا الصُّحُفَ وَجَاءُوا يَسْتَمِعُونَ الذِّكْرَ
"Wanneer het vrijdag is, staan de engelen bij elke deur van de moskee en schrijven op wie er komt, de eerste het eerst. Wanneer de imam gaat zitten, rollen zij hun bladen op en komen zij luisteren naar de vermaning." - Sahih al-Bukhari 929, Sahih Muslim 850
De bladen worden opgerold wanneer de imam gaat zitten. Wie daarna komt, bidt nog steeds zijn jumu'ah, maar wat er bij de deur werd opgeschreven, is dan al afgesloten.
En wanneer je daar eenmaal zit
Vroeg komen is de helft van de zaak. De andere helft is wat je tijdens de khutbah doet. De Profeet ﷺ benadrukte het zwijgen zo sterk dat zelfs het tot stilte manen van iemand anders als onnodig spreken geldt. Lees meer in onze tekst over adab tijdens de khutbah.
"Wie zijn wudū' goed verricht, naar het vrijdaggebed komt, luistert en zwijgt, krijgt vergeving voor wat er tussen deze en de volgende vrijdag ligt, en nog drie dagen daarbij." - Sahih Muslim 857
Hier stuiten velen in onze gemeenschappen op een echte moeilijkheid. Je komt vroeg, je zwijgt, je luistert, en toch begrijp je niet wat er gezegd wordt, omdat de khutbah in het Arabisch wordt gehouden. Dat is geen reden om thuis te blijven, en het is evenmin een reden om de taal van de khutbah te veranderen.
Precies daar hoort Minbar thuis: kom vroeg, ga zitten, zwijg, en lees de betekenis mee in je eigen taal op je telefoon, zonder dat iemand de gang van de preek hoeft te onderbreken.